Federalni ministar energije, rudarstva i industrije Vedran Lakić potpisao je početkom godine ugovore o uvezivanju radnog staža s predstavnicima 15 javnih i privatnih kompanija, ukupne vrijednosti oko tri miliona KM, čime je uvezan radni staž za 260 radnika.
Međutim, provodeći reviziju federalni revizori su utvrdili da je to urađeno bez primjene jasnih i mjerljivih kriterija, a ocjena i bodovanje zahtjeva nisu imali uticaja na iznos odobrenih sredstava, već su sredstva odobravana u zahtijevanim iznosima u skladu sa raspoloživim sredstvima.
U izvještaju Ureda za reviziju institucija FBiH se navodi da su preduzeću “Aluminij” d.d. Mostar odobrena sredstva za uvezivanje radnog staža za period 2018–2020, iako ovo preduzeće “ima registrovanu mješovitu strukturu kapitala, što nije u skladu sa Programom – subvencije privatnim preduzećima za uvezivanje radnog staža”.
Na ovaj način se, smatraju federalni revizori, nagrađuju, umjesto da se sankcionišu preduzeća i poduzetnici koji ne poštuju zakonske propise i isplaćuju neto plaće bez uplate obaveznih doprinosa, te im se iz “javnih sredstava doznačavaju sredstva za isplatu doprinosa za plaće koje su značajno veće od minimalnih Zakonom utvrđenih, iako se radi o normalnim uslovima privređivanja u kojima egzistiraju sva pravna i fizička lica registrovana za obavljanje privredne djelatnosti na području FBiH”.
“Nije osigurano transparentno i efikasno upravljanje budžetskim sredstvima u skladu sa Zakonom o budžetima u FBiH i Zakonom o izvršavanju Budžeta FBiH za 2024. godinu”, smatraju revizori te navode da je “potrebno utvrditi jasne i mjerljive kriterije, primijeniti sistem bodovanja prilikom dodjele sredstava, kao i vršiti kontrolu namjenskog utroška odobrenih sredstava po programima subvencije javnim i privatnim preduzećima i poduzetnicima za uvezivanje radnog staža”.
Uvidom u uzorkovane zahtjeve za dodjelu sredstava i njihovo bodovanje konstatovano je da ocjena i bodovanje pristiglih zahtjeva nisu imali uticaja na iznos odobrenih sredstava. Revizori ističu da su sredstva odobrena u zahtijevanim iznosima u skladu sa raspoloživim sredstvima zbog čega ne mogu potvrditi da je prilikom realizacije transfera zadovoljeno budžetsko načelo transparentnosti.
“Revizijom ne možemo potvrditi da je opravdana realizacija programa u svrhu uvezivanje radnog staža, s obzirom na to da je u određenim slučajevima (“PS Vitezit” d.o.o. Vitez u stečaju) uplata doprinosa za PIO izvršena za period od 25, 23 ili 16 godina po jednom zaposleniku, iako je Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju u FBiH utvrđen osnov za sticanje penzije sa navršenih najmanje 15 godina staža osiguranja. Ovako dugi periodi neuplaćivanja obaveznih doprinosa na plaće ukazuju na ozbiljnu poreznu nedisciplinu i društvenu neodgovornost organa upravljanja i rukovođenja u javnim preduzećima”, naglašeno je u izvještaju.
Sredstva za uvezivanje radnog staža radnicima po osnovu neizmirenih doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje, zaključuju revizori, odobrena su preduzećima za isplaćene neto plaće bez pripadajućih poreza i doprinosa prema Programu utroška – subvencije privatnim preduzećima i poduzetnicima za uvezivanje radnog staža za 2024. godinu. “Prosječan iznos odobrenih sredstava za uvezivanje radnog staža za jedan mjesec po radniku, po preduzećima, kreće se u rasponu od 70 KM do 645 KM. Na ovakav način se privatna preduzeća stimulišu, umjesto da se sankcionišu zbog nepoštovanja odredbi Zakona o doprinosima i Zakona o porezu na dohodak, nadležne institucije ne poduzimaju aktivnosti na naplati u skladu sa ovim zakonskim propisima”, ističu revizori koji su mišljenja da je potrebno preispitati opravdanost ovih dodjela.
Osim navedenog, Ministarstvo je dalo subvencije javnim preduzećima i to u iznosu od 20.802.199 KM, a odnose se na transfer “Operator – Terminali Federacije BiH” d.o.o. Sarajevo (OTF-u) za uspostavu rezervi naftnih derivata (10.285.685 KM) i transfer “Energoinvestu” d.d. Sarajevo za izmirenje duga Ruskoj Federaciji (1.614.225 KM), te subvencije javnim preduzećima za provođenje pravedne tranzicije (5.510.000 KM).
Federalni revizori tako konstatuju da OTF nije utrošio doznačena sredstva za kupovinu naftnih derivata iz takse za uspostavu rezervi naftnih derivata s obzirom na to da nisu formirane rezerve naftnih derivata u skladu sa Zakonom o naftnim derivatima u FBiH.
Ministar je u februaru ove godine imenovao Komisiju za kontrolu namjenskog utroška sredstava OTF-a prikupljenih po osnovu takse za uspostavu rezervi naftnih derivata za 2024. godinu. Zadatak Komisije je, navode revizori, bio da izvrši kontrolu namjenskog utroška u roku od 60 dana od zaprimanja kompletiranog Izvještaja o namjenskom utrošku sredstava OTF-a, što nije učinjeno jer OTF nije dostavio kompletan Izvještaj za 2024. godinu.
Revizori su imali zamjerke na određene javne nabavke, pa ističu da je na osnovu izvršene revizije konstatovano da je Ministarstvo nabavilo istovrsne usluge održavanja motornih vozila putem direktnih sporazuma i konkurentskih zahtjeva (25.868 KM), što, kako ističu, nije u skladu sa članom 15. Zakona o javnim nabavkama u dijelu planiranja i provođenja nabavki.
“Pored navedenog, Ministarstvo na svojoj internet-stranici nije objavljivalo odluke o
izboru/poništenju postupka, što nije u skladu sa članovima 3. i 76. navedenog Zakona”, naglasili su federalni revizori koji su Ministarstvu dali i preporuku da je za istovrsne predmete nabavke potrebno planirati i provoditi odgovarajući postupak, a objavu odluka
o izboru i poništenju postupaka vršiti u skladu sa Zakonom o javnim nabavkama”.
