Nedaleko od rijeke Drine, pored puta za naselje Holijaci, smještena je nelegalna deponija koja uz prećutnu saglasnost opštine služi za odlaganje svih vrsta otpada. Bez dozvola, bez rampe, ograde i nadzora deponija se sa vremenom znatno proširila i postala opasan problem za cijelu regiju, ali za koji još nema rješenja.
Obećanja, kako lokalne tako i vlasti na višim nivoima su svakodnevna, ali konkretnih akcija nema. Svakodnevni život u zagađenom vazduhu, dimu i smradu je realnost građana Višegrada, naročito onih koji žive blizu divlje deponije u naselju Holijaci. Nezadovoljni i ljuti mještani, nakon brojnih obećanja da će se ovaj višedecenijski problem riješiti, prestali su da vjeruju nadležnima.
Sanja Stojanović, živi u naselju Dušče koje je od deponije udaljeno jedan kilometar. Kao dokaz nam je poslala slike, kako bi se uvjerili kakvi je prizoru čekaju svako jutro kada se probudi. Dim sa deponije se konstantno širi tokom dana.
Kako ističe, deponija je zapaljena prošle godine i nikada više nije ugašena.
“To konstanto paljenje i širenje dima nizvodno od deponije, gdje je naselje Dušče na udaru, postalo je neizdrživo. Svaki dan u poslijepodnevnim časovima, po zalasku sunca, dim se širi i zadržava do jutarnjih časova. Štetnost po zdravlje i okolinu je neizmjerna, gusti dim pun teških metala ulazi u naše domove. Ljetni period je najgori, ne može da se diše. U zakonu o zaštiti životne sredine jasno je navedeno da se zaštita životne sredine sprovodi u cilju smanjenja korišćenja, sprečavanja opterećivanja, zagađivanja i narušavanja životne sredine, poboljšanja i obnove oštećene životne sredine i zaštite ljudskog zdravlja i poboljšanja uslova životne sredine za kvalitetan život. U Višegradu se taj Zakon ne sprovodi, niko nema svijesti, empatije niti da zaštiti svoju djecu, a ni sebe”, ističe Sanja Stojanović.
Deponija nema dozvole za rad i ima status “divlje deponije” koju koristi gradsko komunalno preduzeće “Komunalac”. Ono što je je Sanji nelogično je da stanovništvo ćuti i samo nekolicina njih se bori da se ova deponija izmjesti ili da se pronađe neko drugo rješenje. Poručuje da je najbitnije da se ugasi požar kako građani ne bi udisali otrove.
Stanovnici sela Holijaci su protestovali ranijih godina i podnosli krivične prijave protiv odgovornih lica u preduzeću „Komunalac“ i opštine Višegrad ali problem i dalje postoji.
Emin Karčić iz neformalne grupe građana „Uklonimo nelegalnu deponiju pred turističkim gradom – Višegrad“, kazao je ranije da su imali žestoke probleme zbog deponije.
“Morali smo maske nositi. Neko istovari nasred puta, zovemo policiju, niko neće da interveniše. Ne znam kako niko nije nastradao, jer tu je bilo minsko-eksplozivnog materijala. Kad se zatvorilo jezero Hidroeleketrane, ostavljeni su propusti za potok da protiče u rijeku Drinu. Jezero se izlilo ispod deponije i deponija je u jezeru, to je van svake pameti. Potok koji protiče kroz deponiju spaja se sa jezerom i sa rijekom Drinom”, kaže Karčić, dodavši da ih nadležni tretiraju kao da ne postoje.
Da je situacija ista kao i decenijama unazad potvrdio je i Dejan Furtula, predsjednik Udruženja “Eko centar” iz Višegrada. Godinama se traži ali i dalje nema sistemskog rješenja i ova deponija predstavlja ozbiljnu ekološku i zdravstvenu prijetnju.
“Nema sistemskog rješenja, nema sanacije, nema kontrole. Povremene kozmetičke mjere služe samo da se problem privremeno gurne pod tepih. Vlast, i lokalna i republička, problem zna, ali očigledno nema političke volje da ga riješi. Građani su uradili sve što im zakon dozvoljava, pisane su peticije, upućivani dopisi institucijama. Nažalost, konkretan pomak nije napravljen. Institucije uglavnom ćute ili prebacuju odgovornost sa jednih na druge. To jasno pokazuje koliko je sistem neosjetljiv na probleme građana i koliko su ekologija i zdravlje ljudi nisko na listi prioriteta vlasti”, ističe Furtula.
Bilo je nekoliko sastanaka na republičkom nivou, ali ti sastanci su ostali samo na nivou priče, objašnjava Dejan Furtula, predsjednik Udruženja “Eko centar”.
Niti je donesen plan, niti su obezbijeđena sredstva, niti su postavljeni rokovi a odgovori koje dobijaju su uglavnom birokratski i prazni. Plan je da se nastavi javni pritisak jer iz udruženja smatraju da je to jedini način da vlast reaguje. Međutim najozbiljniji problem je narušavanje zdravlja mještana.
“Ljudi koji žive u blizini deponije bukvalno žive u dimu, smradu i strahu. Ljeti je nesnosno, zimi se dim i magla zadržavaju danima. Važno je reći da se u dimu i magli ne davi samo Banjaluka – guše se i Višegrad i mnogi drugi dijelovi Republike Srpske. To je sistemski problem, a ne izolovan slučaj. Mještani se osjećaju napušteno i prevareno, jer je svaka politička stranka u Višegradu u svojim predizbornim pamfletima obećavala sanaciju deponije, a kad su došli na vlast svi su zaboravili data obećanja”, zaključuje Dejan Furtula.
Direktorica gradskog komunalnog preduzeća “Komunalac” Gordana Krivošija kaže da je u prethodnom periodu pokrenuta i krivična prijava protiv nje jer je odgovorno lice ovog preduzeća, ali ističe da su oni poslednji u ovom lancu.
“Što se tiče deponije, deponija je divlja deponija. Dakle, ona nema nijedan dokument na osnovu kojeg bi mogli reći da je gradska deponija. Prećutnom saglasnošću opštine, poslije rata ili kad već, tu je locirana i počelo da se odlaže smeće. Slijedom događaja, prethodno preduzeće “15. April” , nastavilo je da tu odlaže smeće, nastavili i mi. Opština zna da se odlaže tu smeće. Naravno, to je deponija koju koristi komunalno preduzeće i to je to. Ja inače živim u naselju koje se zove Dušče, to je kraj Drine, prema hidroelektrani. Taj dio je nekako najugroženiji jer se taj dim direktno širi i čitavo ljeto je gorila deponija. Mi smo išli, gasili smo, i mi i vatrogasci, ali čini mi se da je veći problem onaj gore dio gdje odlaže hidroelektrana svoj otpad, odnosno otpad koji se izvlači iz akumulacije kad se čisti akumulaciono jezero. Taj dio je više gorio nego donji dio”, ističe Gordana Krivošija, direktorica komunalnog preduzeća “Komunalac”.
Deponija se ne može zaključati jer kroz deponiju prolazi put do sela Holijaci pa je zbog toga i postavljena nadzorna kamera. Obećano je i postavljanje pumpe kako bi se ta lokacija redovno natapala vodom ali i tu se stalo samo na obećanju. Čini se da entitetska i državna vlast ignorišu problem divlje deponije u Višegradu, što nažalost, nije ništa novo.
Anes Podić, predsjednik Udruženja “Eko akcija”, vidi problem u tome što su brojni primjeri u BiH gdje je općinsko vijeće običnu ledinu proglasilo deponijom i tamo se onda godinama odlaže otpad bez da je zadovoljen minimum uslova koji moraju biti ispunjeni za odlagalište otpada.
“Bitno je samo da se otpad nekako skloni sa gradskih ulica, a šta će poslije s njim
biti, to više nikoga nije briga. U dva navrata međunarodna zajednica je pokušala da pomogne bh. institucijama da naprave regionalne, sanitarne deponije za odlaganje otpada i to je okončano uglavnom neuspješno. U ovom trenutku ne postoji niti jedna deponija u BiH koja zadovoljava sve potrebne zakonske uslove”, kaže Podić. Ističe da je rješenje da se uradi ono što je bilo planirano projektom regionalnih deponija, da se udruže višegradska i susjedne opštine i zajednički, uz obilnu entitetsku pomoć, naprave regionalnu, sanitarnu deponiju.
“Mnogo planova za divlju deponiju u Višegradu, ali i dalje bez ikakvog rješenja. Na redu je, kako ističu iz opštine izrada plana zatvaranja ove deponije, koji iziskuje velika finansijska sredstva. Za to vrijeme građani se guše i truju. Između ostalog dolazi do stvaranja dioksina i furana koji mogu izazvati niz štetnih posljedica po zdravlje ljudi uključujući i pojavu raka”, upozorava Podić.
Sa druge strane, lokalna vlast tvrdi da radi sve što je u njihovoj moći da riješe ovaj problem, ali dodaju da je neophodno da se u njegovo riješavanje uključi i republička, ali i državna vlast. Dejan Krsmanović, načelnik opštinskog Odjeljenja za urbanizam i stambeno-komunalne poslove, ističe da je divlja deponija jedan od najvažnijih problema u ovoj opštini, koji se treba riješiti i da se stanje pogoršalo od jula ove godine, kada je na deponiji podmetnut požar.
“Svjesni smo toga da ljudi koji žive u blizini te deponije imaju više problema nego u ostatku grada. Međutim, tog jula 2025, godine prilikom održavanja Međuopštinskih omladinskih sportskih igara podmetnut je požar što je potvrđeno kasnije i uviđajem od strane vatrogasne službe, odnosno vidjeli su se tragovi paleži i prosipanja zapaljive tečnosti. Ne mogu prihvatiti konstataciju da građani imaju osjećaj da se ignorišu. Baš nakon požara na gradskoj deponiji u julu formirana je komisija od strane načelnika opštine Višegrad u kojoj su bili uključeni svi relevantni činioci u Višegradu ali i građani koji su svoje nezadovoljstvo iznosili putem email poruka, na društvenim mrežama itd, da daju prijedloge o mjerama koje je potrebno preduzeti da se problem riješi. Po nalogu ekološkog inspektora opština Višegrad je provela tender i pribavila elaborate o gradskoj deponiji koji predviđa mjere koje su potrebne da se preduzmu kako bi se deponija sanirala i dovela u stanje da se može zatvoriti. Navedeni elaborat je izrađen od strane licencirane firme a to je firma “Radis” iz Istočnog Sarajeva”, ističe Dejan Krsmanović.
U prethodnom periodu plan je bio otvaranje regionalnih deponija, gdje je za opštinu Višegrad po prostornom planu Republike Srpske i po važećim zakonskim propisima propisano otvaranje regionalne deponije u Rogatici. Međutim, što se tiče daljih koraka ka regionalnoj deponiji ništa nije učinjeno.
“Takođe, Opština Višegrad je prošla i projekat kod UNDP-a koji sponzoriše ambasada Kraljevina Švedske u Bosni i Hercegovini i predstavnici firmi koje je UNDP angažovao su bili na sastanku u Višegradu. Cilj ovog projekta je da se na teritoriji BiH evidentiraju ekološka žarišta. Među šest ekoloških žarišta je i gradska deponija u Višegradu i firme koje su izabrane od strane UNDP-a uzele su uzorke zemlje, vazduha i vode na gradskoj deponiji i očekujemo rezultate. Ono što se redovno radi na deponiji je da se deponija održava u urednom stanju , nedavno je angažovana firma koja je sa radnim mašinama ušla na deponiju i deponiju uredila kako bi građani koji prolaze kroz deponiju mogli nesmetano tuda da prolaze. Što se tiče prebacivanja odgovornosti već sam obrazložio da sam problem prevazilazi mogućnosti opštine i svakako da je tu potrebna pomoć kako Vlade Republike Sprske tako i Zajedničkih institucija BiH, ali i međunarodnih faktora u BiH”, zaključuje Dejan Krsmanović, načelnik Odjeljenja za urbanizam i stambeno-komunalne poslove Opštine Višegrad.
