Subota, 11. juli
U Memorijalnom centru Srebrenica danas počinje komemoracija genocida počinjenog 1995. godine.
Ni riječi o komemoraciji, dženazi i ukopu žrtava na naslovnim stranama online izdanja elektronskih ili štampanih medija u potpunom ili djelimičnom javnom vlasništvu.
Radio Televizija Republike Srpske i Glas Srpske javljaju: Danas je obilježavanje 84. godišnjice bitke na Kozari. Alternativna televizija, inače pod kontrolom političkog vrha vladajuće partije, javlja: Danas u New Yorku počinje Globalna kampanja Memorijalnog centra RS o stradanju srpskog naroda.
Da li će tako ostati tokom čitavog dana ili će se u jednom trenutku ipak objaviti vijest? To zasad nije poznato, za razliku od koncepta u kome je i ovo prethodno bilo moguće.
Decenije negiranja, relativizacije, političkog revizionizma i institucionalnog otpora na pozornicu su donijele novi društveni, politički izazov: ignorisanje i prećutkivanje.
Ranije priznavanje da se desio “težak zločin” ili “masakr”, uz striktno i sistemsko odbacivanje pojma genocid, uprkos obavezujućim međunarodnim presudama, nastavljeno je pokušajem da se srebreničke žrtve prikažu kao učesnici vojnih operacija ili da se brojčano i moralno izjednače sa stradanjima Srba u Podrinju.
Uslijedilo je zadovoljavanje potreba zvaničnih institucija za formiranjem paralelnih “međunarodnih komisija” s unaprijed zadatim narativom negacije i relativizacije. Posljednja faza, mislilo se, uključuje transformaciju legitimnih pravnih kvalifikacija genocida u glorifikaciju presuđenih ratnih zločinaca u kojim se naredbodaci genocida prikazuju kao heroji, kroz murale, javna priznanja ili imenovanja institucija.
No, sada je u igri novi diskurs koji pokušava rafinisano saopštiti: ako dovoljno dugo ćutiš, nije se ni desilo.
Nastojanje medija da ignorišu temu genocida je posljedica stava (i odluke) da je to marginalna politička tema iz Federacije Bosne i Hercegovine. Kreira se paralelna realnost u kojoj Srebrenica ne postoji kao dio odgovornosti „heroja“, kao tačka kolektivnog stida i srama zbog institucionalizacije tzv. „kolektivne odgovornosti“. Potom, riječ je i o zatiranju zajedničke istorije u kojoj se nije politički instrumentalizovala dehumanizacija ljudi po osnovu etničkog ili religijskog opredjeljenja.
Svjesno ignorisanje od strane medija pod kontrolom režima nije samo posljedica pasivnosti većine i društvene apatije, niti samo pokušaj normalizacije ravnodušnosti, a ni isključiva posljedica odsustva društvenog dijaloga i empatije. Riječ je o volji i želji političke elite da nesmetano koristi prošlost kao alat za upravljanje krizama u sadašnjosti. U tom nastupu, ignorisanje obezbjeđuje da šira javnost ostane pasivna i da se ne razvije kritička masa koja bi zahtijevala suočavanje s prošlošću, kao ni mehanizme tranzicione pravde koji zahtijevaju institucionalne reforme, krivičnu pravdu, kazivanje istine i potencijalnu reparaciju.
A koja istina smeta današnjoj političoj eliti?
Prije trideset i jednu godinu, snage Drinskog korpusa Vojske Republike Srpske pod komandom Ratka Mladića provode akciju “Krivaja 95”, direktno zaposjedanje Srebrenice i pokretanje logističke mašinerije koja je rezultirala genocidom, masovnim zločinima protiv čovječnosti i masovnim egzodusom civilnog stanovništva. Naredba Ratka Mladića posljedica je “Direktive 7” iz marta 1995. godine, kojom je Radovan Karadžić naredio Vojsci RS (VRS) da stvori uslove “totalne nesigurnosti, nepodnošljivosti i neizvjesnosti daljnjeg opstanka žitelja u Srebrenici”. Humanitarni konvoji su blokirani, a enklava, iako zvanično “zaštićena zona UN-a” od 1993, ostaje bez hrane, lijekova i goriva.
Dvije godine kasnije, u ključnom padu Srebrenice, opsadi grada i početku genocida, u periodu od 10. do 13. jula, desetine hiljada civila pokušava bijeg: neki prema UN bazama, neki prema teritorijama pod kontrolom Armije R BiH. Kolone koje su se probijale kroz šume nailaze na zasjede, artiljerijske napade i pozive na predaju uz lažna obećanja o bezbjednosti, a potom bivaju zarobljene. Umjesto u logore za razmjenu, hiljade zarobljenika iz Potočara i iz šumskih zasjeda prebačeno je na unaprijed pripremljene lokacije u opštinama Bratunac i Zvornik.
Od 14. jula počinju sistematska streljanja na stratištima kao što su Orahovac, Petkovci, Kozluk, Branjevo i Pilica. Tešku mehanizaciju da prekopaju primarne grobnice. U mjesecima kasnije, tijela bivaju iskopavana iz primarnih grobnica, komadana i prebacivana u sekundarne i tercijarne grobnice na udaljenim lokacijama kako bi se prikrili dokazi, što je decenijama kasnije ekstremno otežalo proces identifikacije.
Ta istina smeta i političkoj eliti Srbije, a posebno državnom vrhu.
Srbija je presudom Međunarodnog suda pravde (2007.) proglašena odgovornom za kršenje Konvencije o sprečavanju i kažnjavanju zločina genocida.
„Režim Slobodana Miloševića saučesnik je genocida pružanjem ogromne političke, vojne i logističko-finansijske pomoći Vojsci Republike Srpske“, podsjećaju Žene u crnom, antimilitaristička, antifašistička i feministička organizacija koja djeluje od početka devedesetih.
Umjesto da odmah usvoji Rezoluciju UN kao izuzetnu moralnu i političku šansu za državu i društvo da skine ljagu sa imena Srbije u regiji i svijetu, srpski režim na čelu sa Aleksandrom Vučićem nastavlja da vodi bjesomučnu, brutalnu kampanju protiv Rezolucije, plašeći domaću javnost da se priznavanjem genocida srpski narod proglašava genocidnim, kažu Žene u crnom.
„Takvim grubim manipulacijama režim i njegovi mediji pokušavaju da ceo narod pretvore u taoce zločinačke politike koju su 90-ih godina prošlog veka vodili Miloševićevi nacionalsocijalisti uz zdušnu podršku Šešeljevih i Vučićevih radikala“, navode.
One ponavljaju da se aklanjanjem iza srpskog naroda, koji u Rezoluciji UN niko i ne pominje u smislu kolektivne odgovornosti, predstavnici režima prikrivaju ličnu, političku i moralnu odgovornost za svoju sramotnu prošlost aktivnih učesnika zločinačke politike devedesetih godina 20. vijeka.
„U Srbiji je i dalje na delu ne samo kontinuitet poricanja, već i državna politika negiranja genocida: država i dalje štiti i glorifikuje ratne zločince, ponose se zločinima počinjenim u naše ime i zato nema pravde za žrtve, procesuiranje ratnih zločina je praktično obustavljeno. Nažalost, u javnom prostoru preovladava odsustvo saosećanja sa žrtvama genocida jer većinski deo društva slavi ratne zločince i smatra ih herojima, čime je osuđeno je na moralnu propast i krajnje neizvesnu budućnost“, podsjećaju.
Dio političke elite u Bosni i Hercegovini i regiji misli da je uslov njihovog opstanka samo zaborav i ćutnja, prošlost vidi kao pogonsko gorivo za status quo. To im pomaže da aktivno odbijaju transformaciju koja je nužna za trajnu garanciju mira i konačno povjerenje. Može li društvo pronaći izlaz iz tog?
